به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، حجتالاسلام والمسلمین محمدجواد محمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، امروز ۲۶ شهریورماه در مراسم افتتاحیه نشست تخصصی ششمین کنگره جهانی حضرت رضا(ع) که در تالار شیخ طبرسی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، با موضوع فرهنگ شهادت در سیره امام رضا(ع) اظهار داشت: شهادت و فرهنگ شهادت دو مقوله متفاوت هستند و باید میان این دو تفاوت قائل شد؛ شهادت یک حادثه و واقعه نورانی در زمان و مکان خاص است، اما پشت این واقعه، یک فرهنگ و سبک زندگی وجود دارد که در نقطه اوج خود به شهادت میرسد.
وی افزود: آنچه در زندگی امام رضا(ع) باید جستوجو کنیم، عناصر و اجزای فرهنگ شهادت و سبک زندگی مؤمنانهای است که انسان را به این نقطه اوج و نهایی میرساند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه فرهنگ شهادت در واقع عقبه فکری و معنوی شهادت است، تصریح کرد: شهادت یک امر اتفاقی و تصادفی نیست؛ کسی که توفیق شهادت پیدا میکند، پیش از آن سبک خاصی از زندگی را طی کرده و در مسیر ایمان، معنویت و مجاهدت حرکت کرده است.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی ادامه داد: به تعبیر شهید سلیمانی، انسان باید شهید زندگی کند تا شهید از دنیا برود؛ یعنی باید فرهنگ شهادت را در زندگی پیدا کرد و این فرهنگ را میتوان در زندگی امام رضا(ع) جستوجو کرد.
وی گفت: فرهنگ شهادت مجموعهای از فضائل و ارزشهای والای انسانی و اسلامی است که شخصیت انسان را شکل میدهد و او را برای رسیدن به این نقطه آماده میکند.
ایمان؛ نخستین عنصر فرهنگ شهادت
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به اینکه فرهنگ شهادت از پنج عنصر اصلی تشکیل شده است، اظهار داشت: به نظر من پنج جزء اصلی فرهنگ شهادت عبارتند از ایمان، اخلاص، معرفت، مجاهدت و استقامت.
وی در تشریح نخستین عنصر، افزود: شهادت صرفاً یک حادثه حماسی یا کشتهشدن افتخارآمیز و قهرمانانه نیست، بلکه از یک باور و ایمان عمیق سرچشمه میگیرد.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی با اشاره به آیه شریفه الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا، بیان کرد: فرهنگ شهادت، فرهنگی توحیدی است و شهادت یک امر معنوی و دینی است که از ایمان به خدا سرچشمه میگیرد.
وی با اشاره به حدیث سلسلهالذهب امام رضا(ع)، ادامه داد: امام شهید در تبیین حدیث سلسلهالذهب از امام رضا(ع) بر این نکته تأکید داشتند که کلمه لا اله الا الله صرفاً یک خبر و گزاره نیست، بلکه دعوتی برای حرکت در مسیر توحید است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: به تعبیر من، فرمایش امام رضا(ع) در حدیث سلسلهالذهب یک بخش توحید نظری و یک بخش توحید عملی دارد؛ یعنی از یک طرف انسان باید حقیقت توحید را بشناسد و از سوی دیگر باید به گونهای زندگی کند که وارد عرصه توحید شود.
وی تصریح کرد: امام شهید تأکید داشتند که این دعوت، صرفاً یک خبر نیست؛ یعنی دعوت به این نیست که فقط نام خدا را بر زبان بیاوریم، بلکه دعوت به حرکت و بندگی خداوند است.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی خاطرنشان کرد: بنابراین یکی از پایههای فرهنگ شهادت، ایمان و توحید است و دعوت امام رضا(ع) به توحید، در حقیقت دعوت به یک سبک زندگی توحیدی و مجاهدانه است.
وی گفت: در بسیاری از فرهنگهای دنیا، کشتهشدن ممکن است افتخارآمیز تلقی شود، اما شهادت، یک کشتهشدن افتخارآمیز برای انگیزههای موهوم دنیایی نیست؛ بلکه شهادت برخاسته از ایمان و در راه خداست.
اخلاص؛ شرط اساسی شهادت در راه خدا
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، اخلاص را دومین عنصر فرهنگ شهادت دانست و اظهار داشت: عنصر دوم فرهنگ شهادت، اخلاص است؛ انسانی که خالصانه زندگی کرده و عمل خود را برای خدا انجام داده، به این نقطه میرسد.
وی با اشاره به تعبیر شهادت در راه خدا و آیه لا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله افزود: اگر قرار است شهادت تحقق پیدا کند، باید در راه خدا باشد.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی ادامه داد: انسان میتواند برای انگیزههای مختلف جان خود را فدا کند و انسانهای شجاع در همه جای دنیا وجود دارند، اما کسی که جان خود را برای خدا فدا میکند، از اخلاص بالایی برخوردار است.
وی با اشاره به برخی روایتها درباره شهدای صدر اسلام، بیان کرد: در نقلهای مربوط به جنگهای زمان پیامبر اکرم(ص) آمده است که پس از یکی از جنگها، هنگامی که پیکرهای شهدا بر زمین افتاده بود، درباره یکی از کشتهشدگان گفته شد که او شهید نیست؛ زیرا برای غنیمت آمده بود و انگیزه الهی نداشت.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: این مسئله نشان میدهد که اخلاص، در حقیقت یکی از ارکان شهادت است و صرف کشتهشدن در میدان نبرد، به معنای شهادت نیست.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی در ادامه به خاطرهای از آیتالله بهجت اشاره کرد و گفت: این خاطره را از خود امام شهید شنیدم و بعدها از افراد دیگری نیز درباره آن شنیدهام.
وی افزود: رهبر شهید در دوران مبارزه پیش از انقلاب با آیتالله بهجت ارتباط و آشنایی داشتند و در یکی از گفتوگوها درباره نیت خود در مبارزه سخن گفته بودند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: ایشان در بیان نیت خود گفته بودند که اگر وارد سلول زندان شوم، در گوشه سلول نیز خدا را میبینم؛ یعنی حتی در زندان و در سختترین شرایط نیز ارتباط انسان با خدا برای او اصل است.
وی تصریح کرد: این سخن بر آیتالله بهجت که عارفی خداشناس بودند، تأثیر زیادی گذاشته بود و بنا بر نقلی که از فرزند ایشان شنیدم، آیتالله بهجت تا سالهای پایانی عمر این سخن را یادآوری میکردند.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی گفت: آیتالله بهجت نقل کرده بودند که این سخن را درباره افراد دیگری نیز شنیده بودند، اما وقتی درباره رهبر شهید تأمل کردند، به این نتیجه رسیدند که این سخن از روی حقیقت و صداقت بیان شده است.
وی افزود: آیتالله بهجت در ماجرای دیگری نیز از فردی که در نجف با او مواجه شده بودند و دچار نقص عضو بود، سخن گفته بودند. وقتی حال او را پرسیده بودند، آن فرد گفته بود راضیام به رضای خدا.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: آیتالله بهجت گفته بودند که در آنجا نیز احساس کردند این جمله با تمام وجود از سوی آن فرد بیان شده و حقیقتاً به رضای خدا راضی است.
وی خاطرنشان کرد: ایشان دو نفر را با چنین درجهای از صداقت و اخلاص دیده بودند؛ یکی همان فردی که در نجف دیده بودند و دیگری رهبر شهید که گفته بود در گوشه سلول نیز خدا را میبیند.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی این خاطره را نشانهای از اهمیت اخلاص در فرهنگ شهادت دانست و گفت: کسی که با چنین اخلاصی زندگی میکند، ظرفیت رسیدن به مقام شهادت را پیدا میکند.
معرفت؛ حرکت شهید باید آگاهانه و آگاهیبخش باشد
وی در ادامه با تشریح سومین عنصر فرهنگ شهادت، اظهار داشت: سومین عنصر فرهنگ شهادت، معرفت و شناخت است. حرکت شهید، حرکتی آگاهانه و آگاهیبخش است و نباید آن را حرکتی هیجانی و احساسی دانست.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: شهید در بستر یک معرفت عمیق حرکت میکند و در زندگی خود معرفت تولید و شناخت ایجاد میکند.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی با اشاره به سیره امام رضا(ع)، گفت: حرکت امام رضا(ع) حرکتی معرفتزا و معرفتافزا بود و حضور ایشان در ایران تأثیر بسیار مهمی در تحول فکری و معرفتی این سرزمین داشت.
وی ادامه داد: ما خدا را شاکریم که در ایران عزیزمان از نعمت ولایت اهلبیت(ع) برخوردار هستیم و گسترش تشیع در ایران بیش از همه و در درجه نخست مدیون امام رضا(ع) است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران تصریح کرد: ورود امام رضا(ع) به ایران، این سرزمین را با خاندان و معارف اهلبیت(ع) آشناتر کرد و اینکه امروز پس از قرنها درباره امام رضا(ع) و معارف ایشان سخن میگوییم، نتیجه همان حرکت معرفتی است که با حضور امام رضا(ع) در ایران شکل گرفت.
وی افزود: همه شهدا نیز در حد و اندازه خودشان همین ویژگی را دارند و زندگی آنها میتواند برای جامعه تولید معرفت و آگاهی کند.
تأکید رهبر شهید بر مطالعه زندگی شهدا
حجتالاسلام والمسلمین محمدی با اشاره به اهتمام رهبر شهید به مطالعه آثار مربوط به شهدا، گفت: رهبر شهید بسیار اهل مطالعه بودند و یکی از کتابهای مورد علاقه ایشان، خاطرات شهدا بود.
وی افزود: ایشان همواره زندگی شهدا را مطالعه میکردند، با علاقه این آثار را میخواندند، درباره برخی کتابها تقریظ مینوشتند، نکات آن را در خانه بیان میکردند و دیگران را نیز به مطالعه این آثار تشویق میکردند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: دلیل این اهتمام آن بود که زندگی شهید، درسآموز و آموزنده است و انسان میتواند از سبک زندگی شهدا برای مسیر خود الگو بگیرد.
وی تصریح کرد: شهید قبل از اینکه جان خود را بدهد، در زندگی خود عملاً جهاد تبیین انجام داده است؛ بنابراین ما باید در زندگی شهدا و همچنین در زندگی امام شهید، الگوهایی را پیدا کنیم و از آنها برای شناخت مسیر درست استفاده کنیم.
زندگی شهدا میتواند مسیر صراط مستقیم را برای انسان روشن کند
حجتالاسلام والمسلمین محمدی با اشاره به آیات قرآن کریم درباره صراط مستقیم، گفت: ما هر روز بارها از خداوند درخواست میکنیم که ما را به صراط مستقیم هدایت کند و قرآن کریم در سوره نساء، در توصیف همراهان این مسیر، از پیامبران، صدیقان، شهدا و صالحان یاد میکند.
وی افزود: این آیات به ما نشان میدهد که صراط مستقیم، مسیری است که پیامبران، ائمه اطهار(ع)، شهدا و صالحان در آن حرکت کردهاند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: بنابراین شهید در زندگی خود معرفت تولید میکند و برای ما شناخت ایجاد میکند. ما وقتی زندگی امام شهید و سایر شهدا را مطالعه کنیم، ببینیم و از آن درس بگیریم، میتوانیم مسیر خود را بهتر پیدا کنیم.
وی گفت: بنابراین سومین عنصر فرهنگ شهادت، معرفت و شناخت است.
مجاهدت؛ چهارمین عنصر فرهنگ شهادت
حجتالاسلام والمسلمین محمدی، چهارمین عنصر فرهنگ شهادت را مجاهدت بیوقفه دانست و اظهار داشت: همانطور که در این نشست نیز اشاره شد، امام شهید، امام رضا(ع) را یک مجاهد خستگیناپذیر میدانستند.
وی با اشاره به روایات امام رضا(ع) درباره تلاش و مجاهدت افزود: کسی که موفقیتی را میخواهد، اما برای رسیدن به آن تلاش و مجاهدت نمیکند، در حقیقت خودش را فریب داده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران بیان کرد: در اسلام، جهاد و شهادت دو مفهوم بههمپیوسته هستند؛ یعنی مجاهدتی طولانی وجود دارد که در نقطه اوج خود ممکن است به شهادت منتهی شود.
وی تصریح کرد: در فرهنگ اسلامی، زندگی شهید یک زندگی پرتلاش و مجاهدانه است و شهادت نتیجه یک مسیر طولانی از تلاش، مبارزه و مجاهدت است.
۱۵ سال مبارزه بدون اطمینان از بازگشت به خانه
حجتالاسلام والمسلمین محمدی با اشاره به خاطرات رهبر شهید از دوران مبارزه پیش از انقلاب، گفت: ایشان درباره مبارزات خود که حدود ۱۵ سال ادامه داشت، میفرمودند هیچ روزی نشد که از خانه بیرون بروم و مطمئن باشم که به خانه بازمیگردم و هیچ شبی نخوابیدم که خیالم راحت باشد تا صبح دستگیر نمیشوم.
وی افزود: این تعبیر نشان میدهد که زندگی ایشان در آن دوران با مجاهدت، خطرپذیری و احساس مسئولیت همراه بود و هیچگاه مبارزه را یک مسیر راحت و بدون هزینه تصور نمیکردند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: این همان سبک زندگی مجاهدانهای است که در نهایت میتواند انسان را به شهادت برساند.
هجرت امام رضا(ع)؛ انتخاب مسیر مجاهدت
وی در ادامه با اشاره به سیره امام رضا(ع)، اظهار داشت: اگر مسئله فقط شهادت بود و اگر فرهنگ شهادت پشت آن قرار نداشت، امام رضا(ع) میتوانستند به شکل دیگری در مدینه به شهادت برسند؛ اما ایشان مسیر مجاهدت را انتخاب کردند.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی افزود: امام رضا(ع) در مدینه باقی نماندند، بلکه هجرت کردند، از خاندان و وطن خود فاصله گرفتند و مبارزه با دستگاه ظلم بنیعباس را در پیش گرفتند؛ یعنی سختی را به جان خریدند.
وی تصریح کرد: بنابراین شهید کسی است که تلاش میکند، یک عمر زحمت میکشد، کار میکند و در مسیر هدف خود مجاهدت دارد؛ در نهایت ممکن است به نتیجه برسد یا به شهادت برسد که آن نیز سعادت بزرگی است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با مقایسه سیره امام رضا(ع) با قیام امام حسین(ع)، گفت: اگر برای امام حسین(ع) نیز مسئله فقط شهادت بود، امکان داشت در مدینه یا مکه به شهادت برسند؛ اما اگر امام حسین(ع) در مدینه یا مکه شهید میشدند، ما کربلا را نداشتیم.
وی افزود: عظمت حادثه عاشورا، آثار تربیتی و معرفتی آن و ماندگاری نهضت امام حسین(ع) نتیجه انتخاب مسیر و مجاهدت بود. درباره امام رضا(ع) نیز اگر آن هجرت و مجاهدت انجام نمیشد، آثار عظیمی که این حرکت در تاریخ تشیع و ایران برجای گذاشت، به وجود نمیآمد.
استقامت؛ خستهنشدن و احساس وظیفه تا آخرین لحظه
حجتالاسلام والمسلمین محمدی پنجمین و آخرین عنصر فرهنگ شهادت را استقامت دانست و اظهار داشت: قرآن کریم میفرماید الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا؛ یعنی انسان پس از ایمان باید در مسیر خود استقامت داشته باشد.
وی افزود: در فرهنگ شهادت، خستهنشدن، کمنیاوردن، ناامیدنشدن و حفظ احساس وظیفه تا آخرین لحظه اهمیت دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به خاطرهای از سالهای نخست پیروزی انقلاب اسلامی، گفت: در اوایل انقلاب، فردی مانند قطبزاده از رهبر شهید پرسیده بود اگر این انقلاب سقوط کند، چه خواهید کرد و کجا خواهید رفت.
وی ادامه داد: رهبر شهید در پاسخ گفته بودند اگر این انقلاب روزی به خطر بیفتد، من با اسلحه وسط معرکه خواهم بود و جایی نخواهم رفت؛ امروز نیز با اسلحه وسط میدان هستم.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی افزود: بر اساس این خاطره، همان فرد نیز گفته بود انقلاب شکست نخواهد خورد؛ زیرا کسی که چنین روحیهای دارد و از میدان فرار نمیکند، اجازه نمیدهد انقلاب به آسانی شکست بخورد.
وی خاطرنشان کرد: سالها بعد نیز رهبر شهید به همان سخن خود عمل کردند و در میدان به شهادت رسیدند و این نمونهای از فرهنگ شهادت و استقامت در مسیر هدف است.
فرهنگ شهادت؛ نتیجه سالها زندگی مجاهدانه
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به اینکه شهادت رهبر شهید نتیجه یک زندگی طولانی در مسیر مبارزه بود، گفت: اگر رهبر شهید به شهادت رسیدند، به خاطر این بود که عمری با فرهنگ شهادت زندگی کردند و این فرهنگ را از مکتب امام رضا(ع) آموختند.
وی افزود: ایشان در مکتب امام رضا(ع) یاد گرفته بودند که ایمان، اخلاص، معرفت، مجاهدت و استقامت باید در کنار یکدیگر قرار گیرد تا فرهنگ شهادت در زندگی انسان شکل بگیرد.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی ادامه داد: رهبر شهید درباره دوران مبارزه، زندانها و سختیهایی که متحمل شده بودند، نقل کرده بودند که چند بار این فکر به ذهنشان خطور کرده بود که وظیفه خود را انجام دادهاند و میتوانند به درس و بحث، فعالیتهای علمی و زندگی عادی بازگردند.
وی افزود: اما خود ایشان تعبیر کرده بودند که احساس وظیفه فوراً یقه من را گرفت و این فکر از ذهنم محو شد؛ یعنی احساس وظیفه اجازه نداد مسیر مبارزه و مسئولیت را رها کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران تصریح کرد: این همان استقامت برای هدف و استقامت برای رسیدن به مقصد است؛ انسان ممکن است خسته شود، ممکن است شرایط دشوار شود و ممکن است حتی به ذهنش برسد که دیگر وظیفهاش را انجام داده است، اما احساس مسئولیت و وظیفه او را در مسیر نگه میدارد.
پنج عنصر بنیادین فرهنگ شهادت در مکتب امام رضا(ع)
حجتالاسلام والمسلمین محمدی در جمعبندی سخنان خود اظهار داشت: ما از امام رضا(ع) و از شاگرد برجسته مکتب ایشان، نه فقط شهادت، بلکه فرهنگ شهادت را یاد میگیریم.
وی افزود: فرهنگ شهادت مرکب از اجزایی است که به نظر من پنج جزء ایمان، اخلاص، معرفت، مجاهدت و استقامت، عناصر کلیدی و بنیادین آن هستند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: ایمان، پایه توحیدی فرهنگ شهادت است؛ اخلاص، جهت الهی این حرکت را مشخص میکند؛ معرفت، حرکت شهید را از هیجان و احساس صرف جدا میکند؛ مجاهدت، مسیر تحقق هدف را شکل میدهد و استقامت، انسان را تا رسیدن به مقصد در میدان نگه میدارد.
انتهای پیام/
نظر شما